Pellets zelf maken thuis press machine tips gids

Droom je er wel eens van om je eigen houtpellets te draaien?

Zo’n zak van €15 bij de bouwmarkt is makkelijk, maar het gevoel van zelfgemaakte pellets voor je Traeger of Pit Boss is next level. Je weet precies wat erin zit, je kunt experimenteren met smaken en het scheelt op de lange termijn een hoop centen. Het is niet moeilijk, maar het vraagt wel de juiste spullen en een beetje geduld. Laten we eens kijken hoe je dat thuis kunt regelen.

Waarom zou je zelf pellets maken?

De belangrijkste reden voor veel BBQ-fanaten is controle. Wanneer je pellets zelf maakt, bepaal jij welke houtsoort je gebruikt.

Wil je een pure rooksmaak van kersenhout voor je spareribs? Of een sterke, zoete rook van appelhout voor je pulled pork?

Met een eigen pers maak je exact de blend die je wilt. Dit geeft je een streepje voor op de standaardmixen die je in de winkel koopt. Een andere grote motivatie is kostenbesparing.

Zeker als je vaak brandt, lopen de kosten voor zakken houtpellets flink op. Goede pellets kosten al snel €10 tot €15 per 8 of 10 kilo.

Als je zelf aan de slag gaat met ruw zaaghout of houtkrullen, kan de kiloprijs zakken naar €2 tot €4. Op een heel BBQ-seizoen kan dat zomaar €200 tot €500 schelen, afhankelijk van hoe vaak je je pellet grill aan hebt staan. Tenslotte is het gewoon ontzettend vet om te doen. Het is een stukje ambacht dat je direct verbindt met het eindresultaat op je bord.

Je bent niet alleen een kok, maar ook een beetke een brandstofmaker.

Dat geeft een voldaan gevoel, zeker als je je eigen gemaakte pellets hoort knisperen in de hopper van je Weber SmokeFire.

De basis: hoe werkt een pellet pers eigenlijk?

Om pellets te maken, heb je een pellet machine of pers nodig.

Het basisprincipe is eenvoudig en hetzelfde als in de grote fabrieken. Je stopt fijn hout (zaagsel of kruimels) in de machine. Door hitte en extreem hoge druk wordt dit hout samengeperst door een gat in een matrijs.

Onder die druk komt lignine vrij, een stofje in hout dat van nature plakt. Dit zorgt ervoor dat de houtkorreltjes aan elkaar blijven plakken zonder dat je lijm hoeft toe te voegen.

De hitte is hierbij de sleutel. Een goede pers verwarmt het hout tot ongeveer 70 tot 90 graden Celsius.

Hierdoor wordt het hout zacht en buigzaam. Als het vervolgens door de matrijs wordt geperst, ontstaat er een compacte, harde staaf. Als de pellet de machine verlaat, koelt hij snel af en hardt hij uit. Het resultaat is een stevige pellet die in je barbecue kan branden zonder direct uit elkaar te vallen.

De maat van de pellet is cruciaal. Voor de meeste moderne pellet grills, zoals een Traeger of Pit Boss, heb je pellets nodig met een diameter van 6 tot 8 millimeter.

Een te dunne pellet zal te snel verbranden, een te dikke kan de branderkop verstoppen. De pers moet dus een goede, stabiele matrijs hebben die deze maat precies aanhoudt.

Welke machines zijn er? Van DIY tot professioneel

Er zijn grofweg drie categorieën pellet press machines die je thuis kunt gebruiken.

De keuze hangt vooral af van hoeveel pellets je wilt maken en wat je budget is. Dit is essentieel als je genoeg pellets voor een lange cook wilt produceren. We bespreken de opties met een indicatie van de prijs.

• De Duitse precisie: PELLETIZER
  Dit is vaak een compacte machine die je op een boormachine aansluit. Hij is gemaakt van roestvrij staal en is perfect voor de echte hobbyist. Je kunt er pellets van 6mm en 8mm mee draaien. De PELLETIZER is een stuk goedkoper dan een volwaardige pers en kost ongeveer €150 tot €250. Het nadeel is dat je wel een krachtige boormachine nodig hebt en dat het proces langzamer gaat.
• De elektrische tafelmodel: ZELERIS of vergelijkbaar
  Dit zijn volwaardige elektrische persen met een eigen motor. Ze zijn vaak gemaakt in China of Europa en kosten tussen de €400 en €800. Deze machines draaien zelfstandig en zijn een stuk krachtiger. Ze produceren makkelijk 20 tot 50 kilo pellets per uur, afhankelijk van de grootte van de motor (vaak 2 tot 4 kW). Dit is de ideale middenweg voor serieuze thuiskoks.
• De professionele boerderij-pers: CPM of CLAAS
  Dit zijn de grote jongens die eigenlijk bedoeld zijn voor boeren die veevoer persen. Ze zijn enorm zwaar, vaak uitgevoerd in gietijzer en kosten al snel €2.000 tot €5.000. Je kunt ze tweedehands wel eens vinden voor €1.000, maar ze nemen veel ruimte in. Alleen voor de allerfanatiekstenen die pellets voor de hele buurt gaan maken.

Wat heb je verder nog nodig? Materialen en grondstoffen

Naast de pers zelf is de voorbereiding van het hout het halve werk. Je kunt niet zomaar alles in de machine stoppen.

Het hout moet droog en fijn genoeg zijn. De ideale vochtigheidsgraad ligt tussen de 10% en 15%.

Te nat hout geeft stoom en zorgt voor zachte, mislukte pellets. Te droog hout maakt het persen moeilijker. Voor de grondstof kun je verschillende dingen gebruiken:

• Zaagsel van hardhout: Dit is het beste. Zaagsel van eik, es of berk is perfect. Je kunt het vaak gratis of goedkoop krijgen bij een houtzagerij of meubelmaker. Zorg dat het schoon is, zonder verf of lijm.
• Houtkrullen: Als je die al in huis hebt voor je pellet grill, kun je ze fijn malen in een hakselaar en dan verwerken. Dit werkt prima, maar het kost wel extra werk.
• Korrels van oud hout: Oude pallets (behalve die met chemische verf) kunnen ook. Je moet ze eerst fijn malen tot een soort zaagsel.

Een goede hakselaar of shredder is dus eigenlijk onmisbaar. Een simpele tuinshredder haalt het zaagsel vaak nog niet fijn genoeg.

Een professionele hakselaar of een ouderwetse molen werkt beter. Soms moet je het zaagsel eerst licht vochtig maken met een plantenspuit voordat je het in de pers stopt.

De stappen: van boom tot pellet

Het proces zelf is redelijk lineair, maar de details bepalen je succes. Hieronder een stappenplan dat je kunt volgen met je eigen pellet machine.

1. Hout verzamelen en vermalen: Zorg dat je voldoende droog zaagsel hebt. Als je vers zaagsel gebruikt, laat het dan een tijdje drogen op een droge plek. Draag een stofmasker, want fijn houtstof is niet goed voor je longen.
2. Machine opwarmen: Zet je pellet pers aan en laat de matrijs opwarmen tot de juiste temperatuur (meestal rond de 80°C). Dit kan 10 tot 20 minuten duren. De machine geeft soms aan wanneer hij klaar is.
3. Langzaam vullen: Begin met het langzaam inscheppen van het zaagsel in de trechter (de hopper) van de pers. Doe het niet te snel. De machine moet het hout opnemen en verwerken. Je zult merken dat het even duurt voordat de eerste pellets uit de machine komen.
4. De eerste pellets controleren: De eerste minuut zijn de pellets vaak nog wat zacht of breken snel. Wacht tot er een stabiele stroom van stevige pellets uitkomt. Ze moeten er glanzend uitzien en niet uit elkaar vallen als je ze optilt.
5. Drogen en afkoelen: Gooi de net gemaakte pellets niet meteen in je grill. Ze zijn nog warm en bevatten wat restvocht. Verspreid ze op een droge plaat of in een lage bak en laat ze 24 tot 48 uur drogen. Ze worden dan harder en branden beter.

"Een pellet die breekt als een dunne stengel is perfect. Een pellet die uit elkaar valt als zand is te zacht. Een pellet die niet wil breken is te hard en verbrandt niet goed."

Praktische tips voor de beste resultaten

Ervaring is alles bij het zelf maken van pellets. Begin klein en experimenteer. Gebruik voor de perfecte smaak onze Pit Boss competition blend tips of probeer een mix van 90% eiken zaagsel en 10% appelhout krullen.

Of voeg een handje geplette jeneverbes toe voor een kruidige toon. Zorg wel dat alles even fijn is gemalen.

Hou rekening met slijtage. De matrijs en de persnaald van je pellet machine slijten na verloop van tijd, vooral als je harder hout gebruikt.

Bij de PELLETIZER kun je de naald vaak vervangen, dat kost ongeveer €30. Bij duurdere modellen zijn de matrijzen vervangbaar, reken op €100 tot €200 voor een nieuwe. Bewaar je zelfgemaakte pellets op een droge, luchtdichte plek.

Een oude emmer met deksel werkt perfect als opslagoplossing voor je houtpellets.

Vochtige pellets gaan namelijk schimmelen en branden niet meer. Als je ze goed bewaard, zijn ze maandenlang houdbaar. Zo ben je altijd voorbereid op een spontane BBQ-sessie met je Pit Boss of Traeger.